Pierwsze wzmianki o Wołominie pochodzą z XV w. Wtedy to prawdopodobnie około 1454 r. powstała wieś o tej nazwie. Miejscowość pod nazwą Wołomin występuje w dokumentach od roku 1530.
 Właściwie do połowy XIX w. Wołomin nie odgrywał żadnej ważnej roli gospodarczej, istniał tu tylko dwór, folwark i zagrody chłopskie. Dopiero uruchomienie linii kolejowej warszawsko – petersburskiej oraz utworzenie w 1862 r. stacji kolejowej spowodowało dynamiczny rozwój miejscowosci. W roku 1896 Henryk Konstanty Wojciechowski zakupił dobra wołomińskie i  na ich części rozplanował założenia urbanistyczne przyszłego miasta zapisując sie w historii Wolomina jako jego założyciel. To własnie on opracował plan ulic, placów, rozpoczął sprzedaż działek budowlanych oraz stawał na czele róznych inicjatyw społecznych. Prawa miejskie Wołomin uzyskał w 1919 r, dekretem Marszałka Piłsudskiego, tuż po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Okres międzywojenny to dobry czas dla rozwoju miasta. Rozwijał się przemysł, powstawały zakłady rzemieślnicze, sklepy, restauracje, hotel, kina. Działały organizacje społeczne i szkoły. W 1905 roku została uruchomiona Huta Szkła „Wołomin”, która przyciągnęła do miasta setki ludzi szukających zatrudnienia. Warto wspomnieć, że Wołomin w okresie międzywojennym znany był ze swoich walorów letniskowych i uzdrowiskowych odznaczających się swoistym mikroklimatem sosnowym co czyniło go atrakcyjnym miejscem wypoczynku i rekreacji dla mieszkańców stolicy. Wielu z nich zbudowało w mieście swoje wille i dwory letniskowe  zaś te, które zachowały się do dzisiaj stanowią sentymentalną pamiątkę tamtego okresu.
 Piękną kartę w historii Wołomina zapisali ludzie kultury i sztuki. Wielu z nich współtworzyło kulturę polską jak choćby wielka dama polskiej literatury Zofia Nałkowska, jej ojciec wybitny geograf Wacław Nałkowski oraz siostra znana rzeźbiarka Hanna Nałkowska (w  ich rodzinnym domu mieści się obecnie Muzeum im. Z i W Nałkowskich “Dom nad Łąkami”) , aktorzy Michał Znicz i Józef Orwid, jeden z najwybitniejszych polskich operatorów filmowych Jerzy Lipman, dyrygent Bohdan Wodiczko oraz pieśniarka okresu miedzywojennego Wiera Gran.
 Gmina Wołomin to także miejsce w którym rozegrały się wydarzenia na stałe zmieniające bieg historii. W Ossowie malowniczej wsi położonej w gminie Wołomin rozegrał się jeden z najważniejszych epizodów militarnych w wojnie polsko – bolszewickiej 1920 r. tj.Wielka Bitwa Warszawska zwana także „Cudem nad Wisłą”, która została uznana za osiemnastą decydującą bitwę w dziejach świata. Obchody tej rocznicy w Ossowie i Wołominie wpisały się na stałe w kalendarz najważniejszych ogólnopolskich uroczystości patriotyczno – religijnych. Co roku w połowie sierpnia Ziemia Wołomińska wita wielu znamienitych gości: kombatantów, parlamentarzystów oraz najwyższe władze państwowe i koscielne. W 1995 roku uroczystosci odbywały się pod honorowym patronatem oraz z udziałem prezydenta RP Lecha Wałęsy. Władze samorzadowe organizując coroczne obchody „Cudu nad Wisłą” dokładają wszelkich starań, aby każdy kto odwiedzi to historyczne miejsce z przyjemnością tutaj powracał.